Việt Nam đã được nâng hạng một phần: FTSE Russell đã chuyển Việt Nam từ cận biên lên mới nổi thứ cấp, hiệu lực từ 21/09/2026 (ngày này đã qua và đợt đầu 10% đã hiệu lực), còn MSCI vẫn xếp Việt Nam là thị trường cận biên. FTSE đưa cổ phiếu Việt Nam vào chỉ số toàn cầu qua 4 đợt (10%, 20%, 35%, 35%), đợt cuối ngày 20/09/2027. MSCI chưa đưa Việt Nam vào danh sách xem xét nâng hạng ở kỳ đánh giá tháng 6/2026. Với tài khoản cá nhân, quy định giao dịch không đổi vì quyết định này.
Bài này đi qua bốn việc: hai bảng phân loại vận hành thế nào, các mốc thời gian lấy từ thông báo gốc của FTSE và MSCI, những thay đổi pháp lý Việt Nam đã làm, và cơ chế quỹ chỉ số khiến việc nâng hạng tạo ra lệnh mua bán. Chúng tôi không dự báo giá và không nêu mã nào.
Nâng hạng thị trường là gì?
Nâng hạng thị trường là việc FTSE Russell hoặc MSCI xếp một quốc gia vào nhóm cao hơn (ví dụ từ cận biên lên mới nổi) sau khi thị trường đó đáp ứng bộ tiêu chí về mức độ mở cửa với nhà đầu tư nước ngoài. Phân loại này không phải xếp hạng tín nhiệm hay đánh giá triển vọng kinh tế. Nó trả lời một câu hỏi hẹp hơn: quỹ nước ngoài vào thị trường đó mua, bán, thanh toán và rút tiền có dễ không.
Phân loại quan trọng vì các quỹ chỉ số (ETF và quỹ thụ động) cam kết nắm cổ phiếu theo đúng thành phần của chỉ số chúng bám theo. Khi một quốc gia được đưa vào chỉ số thị trường mới nổi, các quỹ bám chỉ số đó phải mua cổ phiếu của quốc gia ấy theo tỷ trọng nhà cung cấp chỉ số công bố. Chỉ số trong nước như VN-Index là bộ chỉ số khác, do HOSE tính.
FTSE Russell và MSCI phân loại thị trường thế nào?
Cả hai chia các thị trường thành nhóm phát triển, mới nổi và cận biên, nhưng mỗi bên dùng bộ tiêu chí và lịch đánh giá riêng, nên một quốc gia có thể được bên này nâng hạng mà bên kia chưa.
| Tiêu chí | FTSE Russell | MSCI |
|---|---|---|
| Các nhóm | Phát triển, mới nổi tiên tiến, mới nổi thứ cấp, cận biên | Phát triển, mới nổi, cận biên (ngoài ra có nhóm độc lập) |
| Bộ tiêu chí | 22 tiêu chí chất lượng thị trường | Đánh giá khả năng tiếp cận thị trường (Global Market Accessibility Review) |
| Lịch công bố | Rà soát thường niên tháng 9, giữa kỳ tháng 3 | Rà soát thường niên tháng 6 |
| Việt Nam hiện tại | Mới nổi thứ cấp từ 21/09/2026 (đang đưa vào theo đợt) | Cận biên, chưa vào danh sách xem xét |
Cập nhật theo thông báo FTSE ngày 06/10/2026 và MSCI ngày 23/06/2026.
Với FTSE, một thị trường phải đạt 9 tiêu chí để có hạng mới nổi thứ cấp (FTSE ghi trong thông báo tháng 10/2025 khi xét Oman). Từ khi vào danh sách theo dõi năm 2018 đến trước tháng 11/2024, Việt Nam chưa đạt hai tiêu chí: chu kỳ thanh toán giao nhận đồng thời (DvP) và chi phí xử lý giao dịch lỗi, đều bị xếp mức “Restricted” (hạn chế).
Lộ trình nâng hạng FTSE của Việt Nam
Việt Nam nằm trong danh sách theo dõi của FTSE từ tháng 9/2018, được công bố nâng hạng ngày 07/10/2025 và bắt đầu vào chỉ số ngày 21/09/2026. Các mốc dưới đây lấy từ thông báo của FTSE và văn bản pháp luật gốc:
| Ngày | Sự kiện |
|---|---|
| 09/2018 | FTSE đưa Việt Nam vào danh sách theo dõi để xem xét lên mới nổi thứ cấp |
| 02/11/2024 | Thông tư 68/2024/TT-BTC có hiệu lực: bỏ yêu cầu đủ tiền khi đặt lệnh mua với nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức |
| 05/05/2025 | Hệ thống giao dịch KRX vận hành |
| 07/10/2025 | FTSE công bố nâng hạng, hiệu lực 21/09/2026, kèm điều kiện rà soát giữa kỳ tháng 3/2026 về việc tiếp cận công ty môi giới toàn cầu |
| 03/02/2026 | Thông tư 08/2026/TT-BTC có hiệu lực: lập mô hình môi giới toàn cầu (global broker) |
| 07/04/2026 | FTSE xác nhận giữ ngày hiệu lực 21/09/2026, đưa vào theo nhiều đợt |
| 21/08/2026 | FTSE công bố kết quả rà soát kỳ tháng 9/2026, gồm danh sách cổ phiếu Việt Nam đủ điều kiện |
| 21/09/2026 | Đợt 1 có hiệu lực: cổ phiếu Việt Nam vào bộ chỉ số FTSE với 10% tỷ trọng |
| 06/10/2026 | Thông báo thường niên 2026 của FTSE xác nhận đợt 1 đã có hiệu lực, 3 đợt còn lại vào tháng 3, 6 và 9/2027 |
Thông báo ngày 07/10/2025 ghi rõ FTSE xác nhận Việt Nam “has met all the criteria of the Secondary Emerging market status” (đã đạt mọi tiêu chí của hạng mới nổi thứ cấp), nhưng đặt điều kiện các quỹ toàn cầu phải sao chép được chỉ số (“replicate the index”) qua môi giới quốc tế quen thuộc. Thông tư 08/2026/TT-BTC lập mô hình môi giới toàn cầu và FTSE giữ nguyên ngày hiệu lực ở kỳ 07/04/2026.
Bốn đợt đưa cổ phiếu Việt Nam vào chỉ số FTSE
FTSE không đưa toàn bộ tỷ trọng vào một lần mà chia 4 đợt, đợt cuối hiệu lực ngày 20/09/2027. Theo FAQ về Việt Nam (bản 1.3, tháng 8/2026):
| Đợt | Ngày hiệu lực (mở cửa) | Tỷ trọng thêm | Lũy kế |
|---|---|---|---|
| 1 | 21/09/2026 | 10% | 10% |
| 2 | 22/03/2027 | 20% | 30% |
| 3 | 21/06/2027 | 35% | 65% |
| 4 | 20/09/2027 | 35% | 100% |
Đợt 1 đã diễn ra đúng lịch. Thông báo thường niên ngày 06/10/2026 của FTSE ghi Việt Nam được đưa vào với 10% tỷ trọng từ phiên mở cửa thứ Hai 21/09/2026, ba đợt còn lại vào tháng 3, tháng 6 và tháng 9/2027.
“Tỷ trọng” ở đây là phần trăm của tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng mà FTSE tính cho từng mã. Ví dụ của chính FTSE: một mã có tỷ lệ tự do chuyển nhượng 49% sẽ được tính 4,9% sau đợt 1, 14,7% sau đợt 2, 31,85% sau đợt 3 và đủ 49% sau đợt 4.
Ba điểm trong FAQ mà người đọc tin tức hay bỏ qua:
- Các đợt sau có điều kiện. FTSE ghi rằng sau mỗi đợt, họ sẽ đánh giá khả năng của các quỹ bám chỉ số trong việc thực hiện thay đổi rồi mới làm đợt tiếp theo.
- Danh sách không cố định. Ở kỳ tháng 9/2026, 27 cổ phiếu niêm yết trên HOSE qua vòng lọc (3 cỡ lớn, 3 cỡ vừa, 21 cỡ nhỏ), dữ liệu chốt ngày 30/06/2026. Mã nào không còn đạt điều kiện ở kỳ sau sẽ bị loại theo quy tắc thông thường và không nhận các đợt còn lại. FTSE cũng lọc theo room ngoại còn trống.
- Tỷ trọng của Việt Nam nhỏ. FTSE ước tính (theo giá đóng cửa 21/08/2026) Việt Nam chiếm 0,0310% chỉ số FTSE Emerging sau đợt 1 và 0,3089% khi đủ 100%; trong chỉ số FTSE All-World là 0,0031% và 0,0311%. Các con số này đổi theo giá và danh sách ở mỗi kỳ. Đây là số trong FAQ bản 1.3 (tháng 8/2026), bản mới nhất chúng tôi tìm được tại ngày 24/10/2026; FTSE sẽ công bố danh sách cho đợt 2 trước kỳ rà soát tháng 3/2027.
MSCI đánh giá Việt Nam thế nào năm 2026?
MSCI vẫn xếp Việt Nam là thị trường cận biên và không đưa Việt Nam vào danh sách xem xét nâng hạng ở kỳ phân loại công bố ngày 23/06/2026. Thông cáo kết quả kỳ 2026 không nhắc đến Việt Nam; các thay đổi chính là đưa Bulgaria lên nhóm cận biên và nhắc lại lịch đưa Hy Lạp lên nhóm phát triển từ kỳ tháng 5/2027.
Báo cáo đánh giá khả năng tiếp cận thị trường tháng 6/2026 của MSCI ghi nhận các cải cách: mô hình môi giới toàn cầu cho phép nhà đầu tư nước ngoài vào thị trường mà không cần tài khoản trong nước, việc thành lập công ty đối tác bù trừ trung tâm (CCP) dự kiến vận hành đầu năm 2027, và lộ trình công bố thông tin bằng tiếng Anh. Những rào cản MSCI vẫn nêu:
- Giới hạn sở hữu nước ngoài từ 0 đến 75% ở các ngành có điều kiện, vẫn ảnh hưởng hơn 10% thị trường.
- Hơn 1% chỉ số MSCI Vietnam IMI bị ảnh hưởng vì room ngoại còn thấp.
- Không có thị trường ngoại tệ ở nước ngoài (offshore), và giao dịch ngoại tệ trong nước phải gắn với giao dịch chứng khoán.
- Đăng ký nhà đầu tư là bắt buộc và mở tài khoản cần VSDC chấp thuận.
- Không có hạn mức thấu chi. Giải pháp không ký quỹ trước hiện tại được MSCI coi là ngắn hạn; khung dài hạn đi cùng mô hình CCP, dự kiến 2027.
Pre-funding là gì, Thông tư 68/2024 đổi gì?
Pre-funding (ký quỹ trước) là yêu cầu phải có đủ tiền trong tài khoản ngay lúc đặt lệnh mua. Thông tư 68/2024/TT-BTC (ký 18/09/2024, hiệu lực 02/11/2024) bỏ yêu cầu này cho nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức khi mua cổ phiếu; nhà đầu tư cá nhân vẫn phải đủ tiền như cũ.
Điều 7 Thông tư 120/2020/TT-BTC quy định nhà đầu tư “phải có đủ tiền khi đặt lệnh mua chứng khoán”, trừ giao dịch ký quỹ (nền tảng pháp lý chung ở bài Luật Chứng khoán). Thông tư 68 thêm ngoại lệ cho tổ chức nước ngoài mua cổ phiếu và bổ sung Điều 9a vào Thông tư 120/2020. Những điểm chính:
| Nội dung | Quy định (văn bản gốc) |
|---|---|
| Ai được áp dụng | Tổ chức thành lập theo pháp luật nước ngoài, khi mua cổ phiếu |
| Tiền phải có khi đặt lệnh | Công ty chứng khoán đánh giá rủi ro thanh toán rồi thỏa thuận mức tiền “(nếu có)” |
| Nếu tổ chức không trả đủ tiền | Nghĩa vụ thanh toán chuyển sang công ty chứng khoán nơi đặt lệnh, qua tài khoản tự doanh |
| Ngân hàng lưu ký xác nhận sai số dư | Ngân hàng lưu ký trả phần thiếu và chi phí phát sinh |
| Hạn mức của công ty chứng khoán | Không vượt 2 lần vốn chủ sở hữu trừ dư nợ cho vay margin; không nhận lệnh mua cổ phiếu của chính mình hoặc công ty mẹ |
Nguồn: Điều 1 (Điều 7, Điều 9a Thông tư 120/2020) và Điều 3 (Điều 16 khoản 9, 10 Thông tư 121/2020) của Thông tư 68/2024/TT-BTC.
Cổ phiếu mua thiếu tiền được chuyển về tài khoản tự doanh của công ty chứng khoán, sau đó công ty bán trên sàn hoặc chuyển lại cho tổ chức đó; lãi, lỗ và chi phí chia theo thỏa thuận giữa hai bên. Thông tư 68 cũng đặt lộ trình công bố thông tin bằng tiếng Anh: công ty niêm yết, đại chúng quy mô lớn công bố báo cáo định kỳ bằng tiếng Anh từ 01/01/2025, các công ty đại chúng khác từ 01/01/2027.
FTSE ghi nhận đây là mô hình “non-prefunding” (không ký quỹ trước), đã “effectively removed the pre-funding requirement for FIIs” (gỡ yêu cầu ký quỹ trước cho nhà đầu tư tổ chức nước ngoài). Thông tư 08/2026/TT-BTC sau đó bổ sung chế tài cho tổ chức nước ngoài không trả tiền đúng hạn (mục dưới). MSCI coi cơ chế này là giải pháp ngắn hạn (mục MSCI ở trên).
Việt Nam đã đáp ứng điều kiện nào?
Bốn nhóm thay đổi được FTSE và MSCI nêu tên: bỏ ký quỹ trước cho tổ chức nước ngoài (mục trên), mô hình môi giới toàn cầu, nới thủ tục về room ngoại và quy định mới về tài khoản vốn đầu tư gián tiếp. Hệ thống KRX là hạ tầng nền, nhưng không phải tiêu chí FTSE hay MSCI nêu tên trong các tài liệu kể trên.
Mô hình môi giới toàn cầu (Thông tư 08/2026/TT-BTC)
Thông tư 08/2026/TT-BTC (ban hành và có hiệu lực 03/02/2026) sửa các Thông tư 96/2020, 120/2020 và 121/2020. Nó cho phép nhà đầu tư nước ngoài không cư trú giao dịch qua “tổ chức kinh doanh chứng khoán nước ngoài đại diện”, tức công ty môi giới toàn cầu, và bổ sung khoản 1a vào Điều 9a: tổ chức nước ngoài không thanh toán tiền mua đúng hạn bị cấm đặt lệnh mua không cần đủ tiền trong 07 ngày giao dịch, vi phạm lần thứ ba trong 30 ngày giao dịch thì bị cấm 180 ngày. FTSE coi các bổ sung này là hỗ trợ cơ chế không ký quỹ trước. FTSE ghi nhận văn bản này đã chính thức lập mô hình và giữ nguyên ngày nâng hạng vì hài lòng với tiến độ triển khai môi giới toàn cầu.
Room ngoại (Nghị định 245/2025/NĐ-CP)
Nghị định 245/2025/NĐ-CP (ký 11/09/2025, hiệu lực từ ngày ký) sửa Nghị định 155/2020/NĐ-CP. Nó bãi bỏ điểm e khoản 1 Điều 139, là điểm từng cho phép công ty đại chúng tự quyết tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa thấp hơn mức luật định. Công ty đã thông báo một tỷ lệ theo điểm này chỉ được đổi lên cao hơn mức đã thông báo gần nhất, không vượt trần luật định. Công ty chưa thông báo tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa phải hoàn tất trong 12 tháng kể từ ngày Nghị định có hiệu lực, tức hạn chót là tháng 9/2026. MSCI ghi nhận đúng hai điểm này. Room ngoại ở đây khác với “room margin” của công ty chứng khoán, xem bài room margin là gì.
Tài khoản vốn đầu tư gián tiếp (Thông tư 03/2025/TT-NHNN)
Nhà đầu tư nước ngoài không cư trú phải đi tiền qua một tài khoản riêng (tài liệu tiếng Anh thường gọi là IICA hoặc NRA). Thông tư 03/2025/TT-NHNN (ký 29/04/2025, hiệu lực 16/06/2025, thay Thông tư 05/2014/TT-NHNN) quy định “mọi giao dịch thu, chi liên quan đến hoạt động đầu tư gián tiếp nước ngoài tại Việt Nam phải thực hiện thông qua tài khoản đầu tư gián tiếp là tài khoản thanh toán bằng đồng Việt Nam” mở tại ngân hàng được phép. MSCI vẫn coi quy trình đăng ký và mở tài khoản là một rào cản.
Hệ thống KRX
HOSE, HNX và VSDC vận hành hệ thống giao dịch KRX từ 05/05/2025. Mô hình CCP mà MSCI nhắc là bước tiếp theo. Thông tư 145/2026/TT-BTC (ban hành 30/09/2026, hiệu lực 16/11/2026, thay Thông tư 119/2020/TT-BTC) đặt khung pháp lý cho việc bù trừ qua đối tác bù trừ trung tâm với cổ phiếu, chứng chỉ quỹ và chứng quyền. Ngày CCP vận hành chính thức chưa công bố; báo cáo tháng 6/2026 của MSCI ghi dự kiến đầu năm 2027.
Nâng hạng ảnh hưởng gì đến nhà đầu tư cá nhân?
Tác động trực tiếp nằm ở dòng lệnh của quỹ chỉ số: quỹ bám chỉ số FTSE phải điều chỉnh danh mục theo cổ phiếu Việt Nam trong danh sách theo đúng tỷ trọng ở mỗi đợt, còn quy định giao dịch trên tài khoản của nhà đầu tư cá nhân không đổi vì quyết định của FTSE.
Cơ chế diễn ra như sau:
- FTSE công bố danh sách và tỷ trọng trước mỗi đợt (kỳ tháng 9/2026 công bố ngày 21/08/2026).
- Ngày hiệu lực tính từ lúc mở cửa thứ Hai. Quỹ bám chỉ số cần nắm đủ cổ phiếu trước thời điểm đó để danh mục khớp chỉ số; thời điểm đặt lệnh cụ thể do từng quỹ quyết định và FAQ của FTSE không nêu.
- Số tiền một quỹ phải mua bằng tỷ trọng của cổ phiếu trong chỉ số nhân với tổng tài sản quỹ. Vì Việt Nam vào theo 4 đợt, lượng mua cũng chia theo 22/03/2027, 21/06/2027, 20/09/2027.
- Các quỹ bám chỉ số FTSE Frontier thì ngược lại: Việt Nam rời chỉ số cận biên một lần ở kỳ tháng 9/2026, nên các quỹ này phải đưa tỷ trọng Việt Nam về 0 theo chỉ số của họ.
Dòng tiền của quỹ chỉ số là lượng mua theo quy tắc, không phải dự báo giá. Giá còn phụ thuộc bên bán, trong đó có chính các quỹ cận biên, quỹ chủ động và nhà đầu tư trong nước. Tỷ trọng của Việt Nam trong chỉ số khá nhỏ (số liệu ở mục Bốn đợt). Không có gì bảo đảm cổ phiếu trong danh sách sẽ tăng giá.
Những thứ nâng hạng không thay đổi với tài khoản cá nhân:
- Không ký quỹ trước không dành cho cá nhân. Cơ chế này hiện áp dụng cho nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức; Thông tư 145/2026/TT-BTC (hiệu lực 16/11/2026) mở rộng cho một số nhà đầu tư tổ chức trong nước. Nhà đầu tư cá nhân vẫn phải có đủ tiền khi đặt lệnh mua, hoặc vay margin theo hợp đồng với công ty chứng khoán.
- Danh mục và tỷ lệ cho vay margin vẫn do từng công ty chứng khoán quyết định, và mỗi nơi một khác (xem tỷ lệ margin các công ty).
- Phí giao dịch, giờ giao dịch, biên độ giá không nằm trong quyết định của FTSE.
Nếu muốn tiếp xúc với rổ cổ phiếu theo chỉ số thay vì chọn từng mã, cách làm và chi phí của các quỹ ETF trong nước nằm ở bài quỹ ETF Việt Nam.
Cách tự theo dõi các mốc tiếp theo
Các mốc còn lại đều có ngày công bố định kỳ, nên có thể tự kiểm thay vì đọc tin đồn:
- FTSE Russell: mỗi đợt đi kèm kỳ rà soát của bộ chỉ số FTSE GEIS (tháng 3, 6, 9). Tài liệu FAQ về Việt Nam được cập nhật theo phiên bản (bản 1.3 ra tháng 8/2026), gồm danh sách mã và tỷ trọng ước tính. Kết quả kỳ phân loại giữa kỳ tháng 3/2027 công bố ngày 06/04/2027 (theo thông báo ngày 06/10/2026 của FTSE); ngày công bố kỳ thường niên tháng 9/2027 chưa có.
- MSCI: kết quả phân loại thị trường công bố mỗi tháng 6. Điều cần xem là Việt Nam có được đưa vào danh sách xem xét nâng hạng lên mới nổi hay không.
- Văn bản trong nước: các thông tư của Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và thông báo của UBCKNN về CCP, room ngoại.
Mọi ngày tháng trong bài lấy từ thông báo gốc của FTSE, MSCI và văn bản pháp luật, kiểm ngày 24/10/2026.
